close
تبلیغات در اینترنت
اقتصاد منابع آب - فصل ششم

کشاورزی روز

( کشاورزی - محیط زیست - دامپروری - شیلات )
امروز سه شنبه 19 فروردین 1399

اقتصاد منابع آب - فصل ششم

دانشگاه پیام نور مرکز کبودرآهنگ 

عنوان پروژه : اقتصاد منابع آب - فصل ششم

گردآورنده : سعید طبق چی

استاد مربوطه : جناب آقای محمد رضا پیرودین

نام درس : اقتصاد منابع طبیعی و محیط زیست

شماره دانشجویی : ۸۸۰۲۲۰۵۷۲

مقطع : کارشناسی اقتصاد کشاورزی

سال : ۱۳۹۱
 
منبع :

کتاب اقتصاد منابع طبیعی و محیط زیست - علی سوری /محسن ابراهیمی - انتشارات نور علم -۱۳۸۵

-------------------------------------------------------------

مقدمه  :

در این فصل ابتدا تقاضای آب و سپس عرضه آب بررسی ، و در ادامه تعادل بازار آب تشریح می شود .

تقاضای آب :

برحسب کاربرد ها و مصارف آن قابل تشخیص است

تقاضای آب بر حسب کاربرد های آن :

تقاضای آب شهری

تقاضای آب صنعتی

تقاضای آب کشاورزی

تقاضای تفریحی و زیست محیطی

تقاضای آب شهری :

شامل انواع متفاوتی از تقاضای آب برای کاربرد های مسکونی ، عمومی و تجاری است .

مصارف مسکونی آب : استفاده به وسیله ی خانوار در داخل یا خارج از محدوده مسکونی می شود .

حجم آب مورد استفاده بر حسب ترکیب خانوار ، شغل ساکنان ، قیمت آب و ... به طرز چشمگیری تغییر می کند و تا حد زیادی تابع تغییرات جوی نمی باشد .

مصارف عمومی آب : شامل آب مورد استفاده در پارک ها ، مدارس ، بیمارستان ها و دیگر تسهیلات عمومی است .

معمولا تقاضای آن بستگی به زمان ( فصل ) و مکان دارد .

مصارف تجاری آب : شامل آب مصرفی فروشگاه ها ، رستوران ها ، هتل ها ، سینما ها و... می باشد .

تقاضای آب تحت تاثیر همان عواملی است که بر مصارف مسکونی اثر می گذارد .

نکته :

عواملی مثل کنترل مصرف آب از طریق مقررات ، سیاست قیمت گذاری ، اقدامات آموزشی ، هزینه های عرضه و تغییرات تکنولوژی می توانند تقاضای تجاری آب را تحت تاثیر قرار دهند .

باید توجه داشت که شدت تاثیر گذاری عوامل می تواند متفاوت باشد .

به طور مثال : تغییرات تکنولوژی امکان دارد اثر بیشتری بر تقاضای آب در فعالیت های تجاری نسبت به بخش مسکونی داشته باشد . چون در بخش تجاری برای جذب مشتری ازآب بیشتری مانند فواره استفاده می شود .

تقاضای آب صنعتی :

تقاضای آب صنعتی شامل خنک سازی ، تولید نیرو ، هدف های بهداشتی و پاکیزگی ، حفاظت در برابر حریق و... می باشد .

نکته : کیفیت یا کمیت تقاضای آب صنعتی عمدتاً بستگی به فرآیند تولید و قابلیت دسترسی به آب با کیفیات ِ متفاوت است .

از لحاظ کیفیت :

آب مورد استفاده در صنایع غذایی و نوشابه سازی باید استاندارد های سختی را رعایت کنند که در بیشتر مواقع آب مورد استفاده از شبکه ی آب عمومی یا سایر منابع آشامیدنی تامین می شود که گران ترین شکلِ تامین آب برای یک صنعت است .

و از سوی دیگر آب مورد استفاده در خنک سازی ، می تواند کیفیت نازلی داشته باشد زیرا در برخی از کارخانه های بزرگ صنعتی برای خنک سازی از آب شور ارزان یا پسابِ تصفیه شده ی شهری استفاده می کنند .

تقاضای آب کشاورزی :

به دو گروه اصلی زیر تقسیم می شود : زراعی و دامپروری

1- بخش زراعی : دارای ویژگی های مهمی از قبیل فصلی بودن ، موقعیت و کیفیت و... می باشد .

نکته : ویژگی آبی که در آبیاری استفاده می شود به وسیله ی محتوای شیمیایی آب ، حساسیت محصول نسبت به نمک و دیگر عناصر محلولی آب و مشخصات شیمیایی خاکی که آب برای آن استفاده     می شود ، تعیین می گردد .

2- بخش دامپروری : این بخش نیاز به مقادیر قابل توجه آب دارد

تقاضای تفریحی و زیست محیطی :

طی چند دهه گذشته ، در نتیجه ی گسترش صنعتی شدن و شهرنشینی و تقاضای در حال فزاینده برای تفریحات در خارج از منزل ، توجه بیشتری به تهیه ی آب برای فعالیت های تفریحی شده است .

بدین ترتیب منابع آبی زیادی به فعالیت های تفریحی اختصاص یافته است ، مانند : شنا ، قایق سواری در رودخانه ها و دریاچه ها ، ماهیگیری ، اسکی روی آب و... .

نکته : یکی از مسائل مهم در بررسی تفریحی آب با کیفیت خاص ، اندازه گیری منافع تفریحی آب برای جامعه است .

تقاضای آب بر حسب مصارف نهایی و واسطه ای :

دو نوع تقاضا را در این بخش مورد بررسی قرار می دهیم :

 1- تقاضای آب به عنوان کالای مصرفی نهایی که مستقیماً توسط مصرف کننده نهایی مصرف می شود .

2- تقاضای آب به عنوان کالای واسطه ای

تقاضای واسطه ای : به معنی این است که آب را در تولید کالاها و خدمات مورد استفاده قرار می دهند ، مانند خنک سازی و عملیات تولید

آب به عنوان یک کالای نهایی مصرف :

Pw=Uw/λ=MBw

به این معنا است که آب در حالت تعادل معادل نسبت مطلوبیت نهایی آب ( Uw) به مطلوبیت نهایی درآمد (λ)  می باشد . از طرف دیگر با مشتق گیری از معادله ی (12-6) کتاب در صفحه 163 نسبت به W ، این نتیجه بدست می آید که رفاه یا مطلوبیت نهایی آب برای مصرف کننده ) MBw ) برابر با قیمت آب خواهد بود .

آب به عنوان کالای واسطه ای :

مشابه با خانوار ، تقاضای هر بنگاه برای آب بستگی به کیفیت و هزینه ی آب دارد . اما به هر حال ، بر خلاف خانوار ها ، بنگاه های تولدی عموماً نسبت به کیفیت آبی که مورد استفاده قرار می دهند ، انعطاف بیشتری دارند .

سطح تولید بنگاه ها تقاضای آب را به طور برونزا تحت تاثیر قرار می دهند و منحنی تقاضا را به بالا یا پایین منتقل می کنند . افزایش در قیمت نهاده ی غیر آب بستگی به رابطه ی آن نهاده با نهاده ی آب     ( یعنی جانشین یا مکمل بودن ) دارد که ممکن است منحنی  تقاضای مشتق شده ی آب را به سمت راست یا چپ انتقال دهد .

مثلا یک افزایش در اجاره زمین های کشاورزی ممکن است تقاضای آب را کاهش داده و آن را به سمت چپ انتقال دهد . 

عرضه آّب :

شبکه عرضه آب شامل :

1- امکانات تولید آب : از قبیل مخازن ، چاه ها و کارخانه های تصفیه

2- امکانات انتقال آب : از جمله ایستگاه های تلمبه زنی و خطوط لوله برای عرضه آب به مصرف کنندگان است .

این شبکه ممکن است آب را از منابع مختلف تامین کند که هر یک نیازمند تولید خاص ، تصفیه و خالص سازی ، انتقال ، امکانات انبارداری  و هزینه بوده و آب را به عنوان کالایی با مشخصه های کیفیِ متفاوت از طریق شبکه توزیع چندگانه ، عرضه می نماید .

چهار منبع اصلی عرضه آب :

1- آبهای جاری یا آبهای سطحی

2- آب زیر زمینی

3- آبهای شور

4- سیلاب

آبهای جاری یا آبهای سطحی :

آبهای جاری به طور معمول شامل دریاچه ها و رودخانه هایی می شود که در معرض برداشتهای روزافزون برای تامین آب جمعیت در حال رشد شهر ها ، بخش های صنعتی و کشاورزی می باشد .

زمانی که آبهای جاری طبیعی موجود در یک منبع رو به کاهش می رود ، طراحی مخازن آب مصنوعی برای عرضه آب ، ضروری به شمار می رود .

برخی از این منابع از انبار داری عرضه مستقیم استفاده می کنند ، بدین معنا که به وسیله ذخیره سازی و لوله گذاری ، مقدار عمده ای از آب انبار شده ، مستقیماٌ عرضه می شود .

در حالیکه موارد دیگر ، منابع ذخیره شده ای هستند که از تلمبه ( پمپ ) استفاده می کنند و بخش عمده جریان آب در آنها به وسیله ی تلمبه زنی ( پمپاژ ) صورت می گیرد .

آب زیر زمینی :

آب های زیر زمینی یک منبع مهم تامین آب برای کاربرد هایی است که به آب با کیفیت بالا نیاز دارند . مانند : آب آشامیدنی خانوار ها ، پخت و پز و نیز برای استفاده در صنعت و آبیاری

نکته : کیفیت آب زیر زمینی بیش از هر چیز تحت تاثیر رهاسازی فاضلاب قرار دارد .

برخی از منابع اصلی آلودگی آبهای زیر زمین شامل :

1- انبار کردن مواد فاضلاب در گودالها

2- رها سازی مایعات به طور مستقیم به داخل لایه های زیر زمینی

3- به کار گیری نادرست کودهای شیمیایی که ممکن است منجر به افزایش بیش از حد نیترات در آبهای زیرزمینی شود و گاهی به حدی برسد که آب را برای مصرف غیر قابل استفاده سازد 

آبهای شور و نمک زدایی آب :

بسیاری از منابع آب ، دارای میزان زیادی نمک محلول هستند .

این آبها بر اساس محتوای نمک آنها به گروه های زیر تقسیم می شوند :

1- کم نمک ( نمک محلول 100 تا 3000 میلی گرم در لیتر )

2- شور ( 3000 تا 30000 میلی گرم در لیتر )

سه نوع مهم از نمک زدایی را می توان نام برد :

1- تقطیر

2- لایه گذاری

3- اسمز ( Osmiosis)  معکوس

نمک زدایی آب :

تقطیر : بر مبنای اصل ساده ی تبخیر آب نمک دار می باشد ، بدین ترتیب که نمک باقیمانده ی آن به شکل نمک افشره ( کنسانتره ) در می آید . سپس بخار آب تولید شده برای استفاده بعدی تقطیر می گردد

دو فرآیند از رایج ترین فرآیند های نمک زدایی در مقیاس بزرگ :

1-تقطیر فلاسک چند مرحله ای

2- تقطیر تیوپ عمودی

از لحاظ اقتصادی ، هزینه ی سرمایه ای کارخانه های نمک زدایی بستگی به کیفیت و مقدار آب مورد فرآوری ، کیفیت آب تولید شده ، قیمت و مواد ساختمانی و فرآیند انتخابی نمک زدایی دارد .

نکته بسیار مهم : عمل تقطیر از انرژی بیشتری استفاده می کند و به همین دلیل ، گرانترین نوع فرآیند نمک زدایی به شمار می رود .

نمک زدایی آب :

لایه گذاری :

هزینه استحصال نمک ، مستقیماً با میزان محتوای نمک افزایش     می یابد ، بنابراین برای آب شور کمتر به صرفه است

اسمز معکوس :

چون اسمز معکوس به انرژی کمتری نیاز دارد به رقیبی برای نمک زدایی آب دریا تبدیل شده است .

نکته : در فعالیت های نمک زدایی استفاده بیشتری از فن اسمز معکوس می شود .

سیلاب :

مواقعی وجود دارد که در یک مجرای بزرگ آب ، فقط میزان اندکی آب جریان دارد و مواقعی هم هست که آب همان مجرا سرریز شده و سیل ناشی از آن ، قسمت های زیادی از دشت های اطراف را فرا می گیرد .

مهار و ذخیره سازی سیلابها و آبهای روان ، از دیرباز منبعی مهم برای عرضه آب به ویژه برای فعالیت های کشاورزی بوده است .

نکته : سیلاب ، به طور معمول به عنوان منبع اصلی آلاینده های غیر متمرکز تلقی می شود ، زیرا بیشتر به همراه جریان سیلها ، مقادیر زیادی مواد غذایی آلی ، لجن و آلاینده های جذب شده حل    می شود که سپس به دریاچه ها و منابع ذخیره ای تخلیه می شود .

اقدامات و روش هایی را که در برنامه ریزی و مدیریت سیلاب بکار گرفته می شود تا از سیلاب ها به عنوان منبعی جهت تامین آب استفاده نمایند ، شامل موارد ذیل است :

1- اقدامات ساختاری : به ایجاد آب انبار ها ، بند ها ، بهسازی مجاری و ساختار های دیگر اشاره دارد .

2- اقدامات غیر ساختاری : شامل سیل زدایی ، مکان یابی مجدد ، شبکه های هشدار در مورد سیل ، بیمه گذاری سیل و... می باشد .

تحلیل یک شبکه تامین آب با کیفیت معین :

TC = TC ( Py , Pw )

تابع هزینه کل بلند مدت بنگاه را نشان می دهد . درواقع هزینه ی کل بلند مدت ، کمترین هزینه لازم برای هر سطح از محصول (تولید آب) را نشان می دهد .

البته در کوتاه مدت به دلیل اینکه بنگاه با قیود بیشتری روبه رو است و یا نهاده ها از انعطاف پذیری کاملی برخوردار نیستند ، همواره امکان حداقل سازی هزینه برای بنگاه در همه سطوح تولید وجود ندارد .

استخراج منحنی عرضه کوتاه مدت آب :

در تحلیل عرضه و هزینه های بنگاه در کوتاه مدت ، با هزینه های ثابت و متغیر مواجه هستیم . با فرض ثابت بودن قیمت نهاده ها در کوتاه مدت ، هزینه های کوتاه مدت ، تابعی از حجم عرضه آب می باشد . هزینه ثابت شامل هزینه های سرمایه ای است که در رابطه با افزایش عرضه آب مثل چاه های جدید ، لوله های اصلی ، گسترش ظرفیت کارخانه تصفیه ی فاضلاب ، گسترش شبکه توزیع آب و فاضلاب می باشد . هزینه های متغیر شامل هزینه ی تعمیرات ، نگهداری ، عملیات تامین ، انتقال وتوزیع آب ، جمع آوری ، تصفیه و رها سازی فاضلاب و پساب می باشد .

نمودار 2-6 منحنی عرضه آب را با شیب مثبت نشان می دهد و بدین معنا است که منابع جدید و گران تر آب مثل آب زیرزمینی یا آب نمک زدایی شده با افزایش قیمت آن ، استخراج و کشف می گردد .

بازار آب :

از لحاظ نظری ، عرضه ، تقاضا و قیمت گذاری آب در بازار رقابتی به صورت خودکار تنظیم    می گردد که به حداکثر سازی رفاه خالص حاصل از مصرف آب ( بدون نیاز به مدیریت و برنامه ریزی ) منتهی می شود

نمودار 3-6 عرضه و تقاضای آب را در بازار رقابتی در کوتاه مدت نشان می دهد .

Ws منحنی عرضه آب  و  Wdتقاضای آن را نشان می دهد . . تعادل کوتاه مدت در بازار از برخورد منحنی های عرضه و تقاضا حاصل می شود . و مقدار تعادلی We می باشد . رفاه اجتماعی در این حالت به حداکثر می رسد و معادل با مساحت ABE است

نکته : عوامل برونزا مانند سیاستهای مالیاتی دولت بر تعادل بازار اثر می گذارد و دارای آثار درآمدی و توزیعی می باشند .

مالیات بر واحد ، سبب انتقال منحنی عرضه آب به سمت بالا و چپ خواهد شد .

توزیع مالیات بین مصرف کنندگان و تولیدکنندگان بستگی به کشش قیمتی عرضه و تقاضا دارد .

نمودار 5-6 تعادل کوتاه مدت را در بازار آب و همچنین سازوکار تغییرات بازار را در واکنش به برخی متغیر های بلند مدت و روند بلند مدت تعادل بازر نشان می دهد .

شیب منحنی عرضه بلند مدت ، هزینه های منابع نهایی را نشان می دهد که با افزایش تقاضا به بازار عرضه می شوند .

 نمودار 6-6 سه منبع مختلف آب را با ظرفیتها و هزینه های متفاوت نشان می دهد .

منبع :

کتاب اقتصاد منابع طبیعی و محیط زیست - علی سوری /محسن ابراهیمی - انتشارات نور علم -۱۳۸۵

  پایان

 امانت داری و اخلاق مداری 

استفاده از این مقاله فقط با ذکر منبع  "کشاورزی روز"  مجاز است. 

 

دسته بندی: مقالات,متفرقه,
برچسب ها : آبهای جاری , نمک زدایی آب , آبهای شور , تحلیل یک شبکه تامین آب با کیفیت معین , استخراج منحنی عرضه کوتاه مدت آب , بازار آب , اسمز معکوس , لایه گذاری , آبهای شور و نمک زدایی آب , آب زیر زمینی , آبهای جاری یا آبهای سطحی , چهار منبع اصلی عرضه آب , شبکه عرضه آب , تقاضای آب کشاورزی , تقاضای آب صنعتی , مصارف تجاری آب , مصارف عمومی آب , کتاب اقتصاد منابع طبیعی و محیط زیست , سعید طبق چی ,

ارسال نظر

نام
ایمیل (منتشر نمی‌شود) (لازم)
وبسایت
:) :( ;) :D ;)) :X :? :P :* =(( :O @};- :B /:) :S
نظر خصوصی
مشخصات شما ذخیره شود ؟ [حذف مشخصات] [شکلک ها]
کد امنیتیرفرش کد امنیتی

مطالب تصادفی

مطالب پربازديد